David Bowie en zwelklei (Bron: Nieuwsbrief Bodem, juni 2004)

Het woord zwelklei wordt al heel lang gebruikt in bodemprotocollen. Sinds februari van dit jaar is het opgedoken in de Nederlandse media. Dat hebben we te danken aan Peter van der Gaag van het bedrijf GroundControl. Hij maakte bekend dat in het noorden van ons land zwelklei in de bodem zit. Dat is klei die opzwelt als ze nat wordt en vocht opneemt. Het woord zwelklei is populair geworden. Het inspireerde Driek van Wissen zelfs tot een gedicht:

“Toen ik laatst over zwelklei hoorde spreken
dacht ik aan het verhaal uit Genesis

dat ook de mens uit klei vervaardigd is
en heb de spiegel er op aangekeken.
Ik heb mijzelf van top tot teen aanschouwd
en ja, ik ben uit zwelklei opgebouwd.”

Na mijn praktijktijd maakte ik een studiereis door de Verenigde Staten van Amerika. Een van de gastheren liet ons trots ‘de beste grond van de wereld’ zien. Het was een bodem die vooral uit zwelklei bestond. Tot meer dan een meter diepte was de grond zwart. Dat kwam door stukjes bovengrond die door de scheuren naar beneden vielen en zich met de ondergrond vermengden.

In het Noorden van ons land is de zwelklei minder populair. Dat heeft met scheuren in gebouwen te maken, veroorzaakt door het winnen van aardgas. De scheuren zouden mede door de zwelklei ontstaan. En dat valt natuurlijk niet te declareren bij de NAM. Een tegenonderzoek kon niet uitblijven. TNO-NITG en GeoDelft concluderen dat de onderzochte klei een gemakkelijk vervormbare klei is die een geringe draagkracht heeft en sterk samendrukbaar is. De klei krimpt en zwelt, maar het is niet het soort klei dat in het buitenland voor grote schade zorgt.

En wat heeft David Bowie hiermee te maken? Ik denk dat de oprichters van het bedrijf GroundControl fans van David Bowie zijn. Eén van de betere werkjes van deze zanger is Space Oddity. Daarin zingt hij over de ruimtevaarder Major Tom. De controlepost op aarde (Ground Control) probeert contact met hem te krijgen, maar het lukt niet. Daarom loopt het slecht af met Major Tom. Iedere keer als ik aan zwelklei denk, schiet de melodie van dit lied door mijn hoofd. Ground Control to Major Tom. Can you hear me, Major Tom? De laatste woorden van Major Tom zijn:

Planet Earth is blue

And there’s nothing I can do.

Dat laatste kan niet op een bodemsaneerder slaan. Er is voor de periode 2005 t/m 2009 immers 1 miljard euro aan rijksgeld te verdelen. Daar gaat nog wel een bouwfraudekorting af. Gelukkig wordt saneren de laatste tijd goedkoper. U mag zelf bedenken of dat door de recessie komt of door het afschaffen van het vooroverleg.

Theo Edelman